Peter Costello phản đối kịch liệt đề xuất tăng thuế GST tại Úc

Cựu Bộ trưởng Ngân khố Peter Costello đã lên tiếng phản đối mạnh mẽ những lời kêu gọi tăng thuế hàng hóa và dịch vụ, thường được biết đến với tên gọi GST, tại Úc. Theo ông, tăng GST không thể được xem là cải cách nếu chính phủ chỉ thu thêm tiền để mở rộng chi tiêu mà không đồng thời cắt giảm những sắc thuế khác.

Quan điểm này thu hút sự chú ý vì ông Costello là một trong những nhân vật đóng vai trò trung tâm trong việc thiết kế và triển khai GST dưới chính phủ John Howard. Thuế GST với mức 10% bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1/7/2000, nằm trong một chương trình cải cách thuế rộng hơn chứ không phải một khoản tăng thu độc lập.

Vì sao đề xuất tăng GST được đưa ra?

Cuộc tranh luận về GST trở lại trong bối cảnh kinh tế Úc chịu nhiều sức ép. Năng suất tăng chậm, lạm phát còn cao và lãi suất khiến ngân sách của nhiều gia đình bị siết chặt. Đồng thời, dân số già hóa và chi phí dành cho y tế, chăm sóc người cao tuổi cùng các chương trình hỗ trợ xã hội đang tạo thêm áp lực lên ngân sách công.

Cựu Bộ trưởng Ngân khố Josh Frydenberg, cựu Bộ trưởng Tài chính Mathias Cormann và Viện Grattan từng đề cập đến các phiên bản khác nhau của phương án tăng hoặc mở rộng GST. Lập luận phổ biến là Úc đang phụ thuộc nhiều vào thuế thu nhập cá nhân và doanh nghiệp, trong khi thuế tiêu dùng có thể tạo một nền tảng thu ngân sách ổn định hơn.

Những người ủng hộ cho rằng doanh thu bổ sung từ GST có thể được dùng để giảm thuế thu nhập, nâng ngưỡng chịu thuế hoặc tăng hỗ trợ cho người nhận phúc lợi. Việc chuyển một phần gánh nặng từ thuế thu nhập sang thuế tiêu dùng cũng có thể giảm tác động bất lợi đối với lao động, tiết kiệm và đầu tư, nhưng điều đó chỉ xảy ra nếu gói chính sách được thiết kế đầy đủ.

Ảnh minh họa: Tranh luận về thuế GST và ngân sách Úc

Peter Costello gọi việc tăng GST để chi tiêu thêm là ý tưởng tồi

Trong cuộc trao đổi trên podcast Prosperity Question với nhà kinh tế trưởng của Institute of Public Affairs, Adam Creighton, ông Costello khẳng định việc tăng GST nhằm có thêm tiền chi tiêu sẽ không giúp Úc cạnh tranh hơn. Ông gọi đây là một “ý tưởng tồi”.

Điểm cốt lõi trong lập luận của ông không phải là phủ nhận hoàn toàn vai trò của GST. Thay vào đó, ông phản đối một kế hoạch tăng thuế nhưng chưa nói rõ thuế nào sẽ được giảm, người dân nào được bồi hoàn và ngân sách cuối cùng sẽ thay đổi ra sao.

Ông Costello cảnh báo rằng lời hứa giảm thuế thu nhập có thể nhanh chóng mất tác dụng do “bracket creep”. Hiện tượng này xảy ra khi tiền lương danh nghĩa tăng nhưng các ngưỡng thuế không được điều chỉnh tương ứng, khiến người lao động phải đóng tỷ lệ thuế trung bình cao hơn dù sức mua thực tế không tăng đáng kể.

Ông cũng lo ngại một đề xuất tăng GST có thể được thông qua trong khi các biện pháp giảm thuế đối ứng bị thay đổi trong quá trình thương lượng tại Quốc hội. Khi đó, chính phủ có thêm nguồn thu nhưng người dân vẫn phải chịu những loại thuế hiện hữu.

GST năm 2000 là một phần của gói hoán đổi thuế

Theo ông Costello, GST ban đầu được đưa vào để thay thế thuế bán buôn liên bang và hỗ trợ việc bãi bỏ hoặc điều chỉnh một số sắc thuế khác. Gói cải cách khi đó còn gắn với giảm thuế thu nhập, thuế doanh nghiệp và thuế lợi tức vốn. Nguồn thu GST ròng được dành cho các bang và vùng lãnh thổ thông qua cơ chế phân bổ liên chính phủ.

Tuy nhiên, kết quả dài hạn phức tạp hơn thiết kế ban đầu. Một số loại thuế cấp bang gây nhiều tranh luận, chẳng hạn thuế chuyển nhượng bất động sản và thuế tiền lương, vẫn là nguồn thu quan trọng. Việc thay đổi GST hiện nay vì thế cần sự phối hợp khó khăn giữa chính phủ liên bang, các bang và vùng lãnh thổ.

Ông Costello cho rằng cải cách thuế thực sự phải công khai thuế suất, ngưỡng áp dụng và tác động đối với ngân sách. Một đề xuất chung chung về việc tăng GST trước rồi mới quyết định cách sử dụng nguồn tiền sau không đáp ứng tiêu chuẩn đó.

Tăng GST có ảnh hưởng thế nào đến người dân?

GST thường được đánh giá là có tính lũy thoái nếu tính theo thu nhập hằng năm. Nguyên nhân là các hộ thu nhập thấp thường phải sử dụng phần lớn thu nhập cho tiêu dùng, trong khi hộ thu nhập cao có khả năng tiết kiệm nhiều hơn. Vì vậy, GST có thể chiếm tỷ trọng lớn hơn trong ngân sách của người có thu nhập thấp, dù người giàu trả số tiền thuế tuyệt đối cao hơn.

Để giảm tác động này, một gói cải cách có thể cần:

• Tăng các khoản trợ cấp và lương hưu phù hợp với mức giá mới.
• Hỗ trợ trực tiếp những người không có thu nhập chịu thuế.
• Giảm thuế thu nhập hoặc nâng ngưỡng chịu thuế cho người lao động.
• Bãi bỏ những sắc thuế khác gây cản trở đầu tư và dịch chuyển lao động.
• Công bố rõ tác động đối với từng nhóm thu nhập và từng loại hộ gia đình.

Chỉ giảm thuế thu nhập sẽ không đủ để bảo vệ người thất nghiệp, người sống hoàn toàn bằng trợ cấp hoặc những người không nộp thuế thu nhập. Đây là lý do cơ chế bồi hoàn trực tiếp giữ vai trò quan trọng trong bất kỳ phương án tăng GST nào.

Đối với cộng đồng đang kinh doanh hoặc tìm kiếm dịch vụ tài chính và kế toán tại Úc, thay đổi về GST còn có thể kéo theo chi phí cập nhật hệ thống kế toán, hóa đơn, hợp đồng và giá bán. Các doanh nghiệp nhỏ vì vậy cần có thời gian chuyển tiếp nếu chính sách được điều chỉnh.

Tác động đến giá cả và lãi suất không hoàn toàn tự động

Nếu GST tăng và doanh nghiệp chuyển phần lớn chi phí sang người mua, chỉ số giá tiêu dùng có thể tăng một lần tại thời điểm áp dụng. Tuy nhiên, một lần tăng mức giá không đồng nghĩa với lạm phát sẽ tiếp tục kéo dài qua nhiều năm.

Rủi ro lạm phát dai dẳng có thể xuất hiện nếu người lao động yêu cầu tăng lương để bù chi phí sinh hoạt, doanh nghiệp tiếp tục điều chỉnh giá hoặc chính phủ chi toàn bộ nguồn thu mới khiến tổng cầu tăng. Ngân hàng Dự trữ Úc có thể xem xét bản chất tạm thời của thay đổi thuế, nhưng không có bảo đảm rằng cơ quan này sẽ bỏ qua mọi hiệu ứng gián tiếp.

Vì vậy, nhận định rằng tăng GST chắc chắn khiến lãi suất tăng hoặc chắc chắn nâng cao năng lực cạnh tranh đều quá đơn giản. Kết quả phụ thuộc vào mức thuế mới, phạm vi hàng hóa và dịch vụ chịu thuế, chính sách bồi hoàn cũng như cách sử dụng nguồn thu.

Costello cho rằng nhiều vấn đề kinh tế là do chính sách trong nước

Ngoài GST, ông Costello nhận định nhiều khó khăn kinh tế của Úc là hệ quả từ các lựa chọn chính sách trong nước. Ông chỉ ra tình trạng quy định quá mức, thuế cao, chi tiêu kém hiệu quả và thiếu một tầm nhìn kinh tế dài hạn.

Ông cho rằng Úc nên tận dụng điều kiện thương mại thuận lợi để đạt thặng dư ngân sách tương đương 1–2% GDP và giảm nợ. Đây là mục tiêu tham vọng, bởi tác động thực tế còn tùy thuộc chính phủ cắt khoản chi nào, nền kinh tế đang tăng trưởng hay suy yếu và tốc độ thắt chặt ngân sách.

Cựu Bộ trưởng Ngân khố cũng cho rằng ngưỡng áp dụng mức thuế thu nhập cao đang ảnh hưởng đến động lực làm việc, đầu tư và xây dựng doanh nghiệp. Những thay đổi về thuế có thể tác động trực tiếp đến người lao động và thị trường việc làm tại Úc, nhưng mức độ ảnh hưởng cần được đánh giá bằng dữ liệu cụ thể thay vì các tuyên bố chung.

Tranh luận về nhập cư và hệ thống giáo dục

Ông Costello còn cho rằng mức nhập cư trong những năm gần đây quá cao và hệ thống thị thực sinh viên đã bị một số bên tận dụng như con đường tiếp cận quyền làm việc. Theo ông, các trường đại học có động lực tài chính để tuyển sinh viên quốc tế trong khi sức ép lên nhà ở và hạ tầng ngày càng lớn.

Dù vậy, đây là vấn đề nhiều chiều. Sinh viên quốc tế đóng góp đáng kể cho xuất khẩu giáo dục, còn lao động nhập cư giúp bổ sung nhân lực và nguồn thu ngân sách. Vấn đề phát sinh khi xây dựng nhà ở, giao thông và dịch vụ công không theo kịp tốc độ tăng dân số. Độc giả có thể theo dõi thêm các thông tin về du học tại Úc để cập nhật những thay đổi liên quan đến sinh viên quốc tế.

Cần một kế hoạch cụ thể trước khi kết luận

Tranh luận về GST không nên được giản lược thành tăng thuế là hoàn toàn tốt hoặc hoàn toàn xấu. Một mức GST cao hơn có thể là một phần của cải cách hiệu quả nếu nguồn thu được dùng để giảm những sắc thuế gây méo mó hơn, giải quyết bracket creep và bảo vệ đầy đủ hộ thu nhập thấp.

Ngược lại, nếu GST tăng nhưng những loại thuế khác vẫn được giữ nguyên, người hưởng phúc lợi không được bồi hoàn và nguồn thu mới dành cho các chương trình kém hiệu quả, tổng gánh nặng thuế sẽ tăng mà không tạo ra lợi ích năng suất tương xứng. Đây chính là kịch bản ông Costello phản đối mạnh nhất.

Trước khi đánh giá một đề xuất, công chúng cần biết GST sẽ tăng từ 10% lên mức nào, có mở rộng sang các mặt hàng đang được miễn hay không, loại thuế nào được cắt giảm và hộ gia đình được hỗ trợ ra sao. Chính phủ cũng cần giải thích ảnh hưởng đến CPI, ngân sách và nguồn thu của từng bang.

Quan điểm của ông Costello có sức nặng từ kinh nghiệm triển khai GST, nhưng vẫn là một lập trường chính sách chứ không phải kết luận duy nhất của giới kinh tế. Độc giả muốn kiểm tra thông tin chính thức có thể tham khảo hướng dẫn GST của Australian Taxation Office và dữ liệu lạm phát từ Australian Bureau of Statistics.

Để trao đổi thêm về những chính sách đang ảnh hưởng đến cộng đồng, độc giả có thể theo dõi Báo Online - Người Việt tại Úc hoặc tham gia nhóm Người Việt Tại Úc.